Page 1 of 39

1

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

ACİL DURUM PLANI HAZIRLAMA REHBERİ

Page 2 of 39

2

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI

Acil Durum Planı Hazırlama Rehberi T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, İş Sağlığı ve

Güvenliği Genel Müdürlüğü tarafından 2017 yılında hazırlanmıştır.

01.10.2021 tarih ve 31625 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “İşyerlerinde Acil Durumlar

Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” hükümleri dikkate alınarak

rehberde güncellemeler yapılmıştır.

Hazırlanan bu rehberde detaylandırılan hususlar tavsiye niteliğindedir.

Rehber Güncellenme Tarihi: Şubat, 2022

Mevzuat İşleri Daire Başkanlığı

ANKARA, 2017

Rehber Hazırlık Komisyonu

Berk ATLI

Yusuf Ziya BOLAT

Ahmet Esat KORKUT

Gizem Naz DÖLEK

Ayşegül GÜRLEYEN

Cansu DİREK ATEŞ

Page 3 of 39

3

İÇİNDEKİLER

1. GİRİŞ.................................................................................................................................. 4

2. GENEL BİLGİLER............................................................................................................ 5

2.1. ACİL DURUM............................................................................................................. 5

2.2. ACİL DURUM PLANI................................................................................................ 6

2.3. ACİL DURUM YÖNETİMİ........................................................................................ 7

3. ACİL DURUM PLANI HAZIRLANMASI AŞAMALARI.............................................. 9

3.1. ACİL DURUMLARIN BELİRLENMESİ................................................................... 9

3.2. ÖNLEYİCİ VE SINIRLANDIRICI TEDBİRLERİN BELİRLENMESİ.................. 11

3.2.1. Yangın İçin Önleyici ve Sınırlandırıcı Tedbirler................................................ 12

3.2.2. Patlama İçin Önleyici ve Sınırlandırıcı Tedbirler............................................... 13

3.2.3. Doğal Afetler İçin Önleyici ve Sınırlandırıcı Tedbirler...................................... 14

3.2.4. Gıda Zehirlenmesi İçin Önleyici ve Sınırlandırıcı Tedbirler.............................. 15

3.2.5. Sabotaj İçin Önleyici ve Sınırlandırıcı Tedbirler................................................ 16

3.2.6. Tehlikeli Kimyasal Madde Yayılımı İçin Önleyici ve Sınırlandırıcı Tedbirler.. 16

3.3. ACİL DURUM MÜDAHALE YÖNTEMLERİNİN BELİRLENMESİ................... 17

3.3.1. Yangın İçin Acil Durum Müdahale Yöntemi ..................................................... 18

3.3.2. Patlama İçin Acil Durum Müdahale Yöntemi .................................................... 19

3.3.3. Doğal Afetler İçin Acil Durum Müdahale Yöntemleri....................................... 20

3.3.4. Gıda Zehirlenmesi İçin Acil Durum Müdahale Yöntemi ................................... 21

3.3.5. Sabotaj için Acil Durum Müdahale Yöntemi ..................................................... 22

3.4. TAHLİYE YÖNTEMLERİNİN BELİRLENMESİ................................................... 22

3.4.1. Toplanma Yeri .................................................................................................... 25

3.5. GÖREVLENDİRİLECEK ÇALIŞANLARIN BELİRLENMESİ VE

KRİTERLERİ ...................................................................................................................... 25

3.5.1. Çalışanların Bilgilendirilmesi ve Eğitimi ........................................................... 27

3.5.2. Yangınla Söndürme Ekibinin Görevleri ............................................................. 27

3.5.3. Kurtarma Ekibinin Görevleri .............................................................................. 28

3.5.4. Koruma Ekibinin Görevleri ................................................................................ 28

3.5.5. İlkyardım Ekibinin Görevleri.............................................................................. 29

3.6. TATBİKAT................................................................................................................ 29

3.7. DOKÜMANTASYON............................................................................................... 31

3.8. ACİL DURUM PLANININ YENİLENMESİ........................................................... 35

KAYNAKLAR ........................................................................................................................ 36

EK - İşyerlerinde Acil Durumlar İçin Kontrol Listesi.........................................................36

Page 4 of 39

4

1. GİRİŞ

Günlük yaşamda veya çalışma hayatında istenmeyen birçok durumla karşılaşılmaktadır.

Bunlardan bazılarının etkileri küçük, bazılarının etkileri ise insan hayatına mal olacak hatta

toplu ölümlere yol açacak kadar yüksek boyutta olabilmektedir.

İnsan hayatını büyük boyutlarda etkileyen bu acil durumlarla mücadele etmek

gerekmektedir. Acil durumlarla mücadele etmek ve hazırlıklı olmak iki açıdan ele alınabilir.

Bunları olay meydana gelmeden alınacak tedbirler ve olay meydana geldikten sonra kriz

halinde yapılacaklar olarak sınıflandırmak mümkündür.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun yürürlüğe girmesiyle Kanunda belirtilen

istisnai kurum ve kuruluşlar hariç tüm işyerleri iş sağlığı ve güvenliği (İSG) çalışmaları

yapmakla yükümlü tutulmuşlardır. Kanunun ikincil mevzuatı olarak yürürlüğe giren

yönetmeliklerden birisi olan İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelikle acil durum

planı hazırlanması da, söz konusu işyerleri için zorunlu hale gelmiştir.

Bu rehber çalışmasında, işyerlerinde meydana gelebilecek bazı acil durumlar hakkında

bilgiler verilmiş ve İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik hükümlerince

hazırlanması gereken acil durum planı ayrıntılı olarak ele alınmıştır. İlgili yönetmelik

adımlarına göre hazırlanan acil durum planı içeriği tavsiye niteliğinde olup işyerine, işin

niteliğine ve diğer hususlara göre değiştirilebilir ve geliştirilebilir.

Page 5 of 39

5

2. GENEL BİLGİLER

2.1. ACİL DURUM

18.12.2013 tarih ve 28855 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Afet ve Acil Durum Müdahale

Yönetim Hizmetleri Yönetmeliğinin Tanımlar başlıklı 4 üncü maddesinde yapılan tanıma

göre acil durum “toplumun tamamının veya belli kesimlerinin normal hayat ve faaliyetlerini

durduran veya kesintiye uğratan ve acil müdahaleyi gerektiren olayları ve bu olayların

oluşturduğu kriz halini” ifade etmektedir.

Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) Açıklamalı Afet Yönetimi Terimleri

Sözlüğüne göre acil durum “büyük fakat genellikle yerel imkânlarla baş edilebilen çapta,

ivedilik gerektiren tüm durum ve hâller” olarak tanımlanmıştır.

19.12.2007 tarih ve 26735 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Binaların Yangından

Korunması Hakkında Yönetmeliğin Tanımlar başlıklı 4 üncü maddesinde ise acil durum

“afet olarak değerlendirilen olaylar ile dikkatsizlik, tedbirsizlik, ihmal, kasıt ve çeşitli

sebeplerle meydana getirilen olayların yol açtığı haller” olarak tanımlamaktadır.

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmeliğin Tanımlar Başlıklı 4 üncü

maddesinde ise acil durum “işyerinin tamamında veya bir kısmında meydana gelebilecek veya

işyerini dışarıdan etkileyebilecek yangın, patlama, tehlikeli kimyasal maddelerden

kaynaklanan yayılım, zehirlenme, salgın hastalık, radyoaktif sızıntı, sabotaj ve doğal afet gibi

ivedilikle müdahale gerektiren olaylar” olarak tanımlanmıştır.

İşyerlerinde oluşan acil durumlar beklenmedik olaylar olduğu için verebilecekleri zarar çeşitli

şekillerde olabilmektedir. Çalışanlara, müşterilere, işyerine gelen ziyaretçilere gelebilecek can

tehditleri olabileceği gibi üretimin durması, fiziksel ve çevresel zarar gibi durumlara yol açarak

farklı olumsuzluklar da meydana getirebilmektedir.

Acil durumlarla mücadelede en etkili yol, acil durum meydana gelmeden önce alınacak

tedbirlerle acil duruma hazırlıklı olmaktır. İşyeri için muhtemel acil durumlar ile söz konusu

acil durumlar için önleyici ve sınırlandırıcı tedbirleri belirlemek, oluşabilecek acil durumlar

için talimat ve prosedürler geliştirmek, acil durum meydana geldikten sonra güvenli tahliyeyi

sağlamak için çalışmalar yapmak gerekmektedir.